Guión radiofónico                                                Manuel Rico Verea
______________________________________________________________________

Os Maios en Galicia

Aló vai cumprido o mes de abril e esta primavera florida medra neste mes de maio como medra a lúa.  
¡Ai maio, maiolo! Oxalá  durára-lo ano todo. A natureza espreguízase para mostrárno-lo mundo de raiolas, de plantas de mil cores, de vida... 

Tras trebón e tras raiolo, era o mes de marzo, marzolo, cando empezaban a agroma-las plantas que fomos descubrindo no contorno e que cada día nos presentan novas tonalidades. O contraste co inverno faise ben evidente e por iso festexámo-la morte do inverno como tamén festexámo-la vida.

Os Maios son festas tradicionais que sobreviviron no mundo rural desde tempos prehistóricos e das que só nos quedan unha pequena mostra.  Reflicten unha cultura activa e participativa fronte  ás festas prefabricadas e de espectáculo pasivo da sociedade actual.

Os Maios están encadrados no ciclo das festas da primavera, a estación do amor como subliña un título do etnógrafo Caro Baroja.

Maia era a nai de Mercurio e dela recibe o nome o mes de maio, o mes cos seus 31 longos días e noites curtas. O mes que saudamos contentos nos nosos cantos:

	Aí vén o maio
	cargado de flores;
	detrás vén San Xoán
	que as trae mellores.

Son moitos os poetas que glosaron estas festas bebendo o zume do canto popular porque hai que canta-lo maio e mais ben cantado. Hai que canta-lo maio inzador de amores. A vida está  representada nas rosas, na chorima, no caravel - caraviñol, no romeu, no fiúncho e, tamén na maia, nas mozas garridas, no maio...

	Aí vén o maio
	pola porta de arriba;
	aí vén o maio
	de roubar unha mantilla.
	Aí vén o maio
	pola porta de abaixo;
	aí vén o maio
	de roubar un refaixo.

Curros é un dos poetas que vive de cerca a realidade do labrego, do contorno rural. No seu maio pídelle ós nenos e nenas, ós mozos e mozas que canten un maio sen usuras nin preitos, un maio que non vexa inxustizas sociais cos labregos, un maio que non vexa espectáculos coma o de Larín... porque entonces haberá un maio; “o maio que eu quero”.

	Cantádeme un maio
	sen bruxas nin demos;
	un maio sen segas,
	usuras nin preitos,
	sen quintas nin portas,
	nin foros, nin cregos.

Quen mellor que Rosalía para falarnos do sentir das nosas xentes. Ela recolle as súas angustias, ela recolle o seu canto para devolverllo ó seu pobo nunha recreación lírica. Ela tamén nos deixou o seu maio longo, longo, longo.
		Maio longo, maio longo,
		fuches curto para min:
		veu contigo a miña desdicha,
		volveu contigo a fuxir.

O maio, se é certo que perdeu a súa simboloxía ritual, segue conservando datos etnográficos de interese. Os nenos e nenas, mozos e mozas, homes e mulleres, seguen anunciando a chegada dun maio longo e florido...

O maio, na súa manifestación máis sinxela, é un rapaz cuberto de hedra, panqueixo, cangorza, espadanas, follas e flores cun pucho de xuncos.

Este maio sae cunha panda anunciando a súa presenza. Canto el canta e pregoa, canto cantan os que o acompañan porque as verdades esixen ser afirmadas. E o maio pode contar e cantar tódalas verdades do microcosmos:

	Aí vén o maio
	pra Vilariño;
	aí vén o maio
	saír ó camiño.

	E víste-lo maio,
	e víste-lo ben;
	se é que non o vistes
	vele aí vos vén.

Así comeza o cantar con letras fixas. Despois virán as creacións líricas, satíricas e burlescas que nos van describi-lo sentir social en tódalas dimensións. Porque antes, a sociedade tradicional, tiña o poder de censurar tódolos abusos coas súas pacíficas armas da linguaxe.
O maio ven disposto a canta-las cousas pasadas e as que han de pasar.  

No ano 1923 cantábanlle ó gobernador de Pontevedra:

	Nin é alto nin é baixo
	nin é malo nin é bo;
	parece un reló parado
	dentro da deputación.

	Cerebros carentes
	de vida e de hedra;
	condenan  ás rosas
	a parques de pedra.

	Cunha fonte luminosa
	o concello nos espanta;
	e nas rúas non hai luz
	e nas casas non hai auga.

Despois de tanto cantar o maio case que sempre acaba ronco:

	Perdóenlle señores
	polo maio mal cantado
	que comeu caldo de uva
	e quedou acatarrado

E cando temos que da-la retirada seguen cantando os que pensan que aínda non está todo dito: 

Levántate maio que tanto durmiches; 
pasou o inverno e non o sentiches. 

Porque precisamos Maios que nos falen, que non canten  e que celebren con nós a festa desta primavera florida, moza, garrida e boniteira que nos trae noites de estrelas que non damos contado.